A A A

Zapalenia narządu rodnego

Zapalenia narządu rodnego należą do najczęstszych chorób kobiecych. Jedną z przyczyn stanów zapalnych jest wtargnięcie drobnoustrojów chorobotwórczych do tkanek, które uległy zranieniu. Zarówno budowa narządu rodnego, jak i jego położenie, a także jego cykliczna czynność są nie tylko czynnikami sprzyjającymi powstawaniu zakażenia, ale także momentem ułatwiającym przedostawanie się zarazków do ustroju kobiety. Fizjologiczna droga stworzona przez naturę dla procesów zapłodnienia i porodu, łącząca świat zewnętrzny z wnętrzem jamy brzusznej, staje się w pewnych sytuacjach szlakiem, którym w przypadku osłabienia lub zniszczenia naturalnych mechanizmów obronnych dostają się drobnoustroje chorobotwórcze. Przebieg zapalenia zależy od rodzaju bakterii, ich umiej-scowienia, od ogólnego zdrowia kobiety i wielu innych czynników. Szczególną sposobnością do wtargnięcia drobnoustrojów chorobotwórczych jest życie płciowe, cykl miesiączkowy, poronienia i porody, a nierzadko zabiegi wykonywane z niedostatecznym zachowaniem zasad aseptyki. Bakterie przedostają się do narządu rodnego z okolicy odbytu, z brudnej bielizny, z powietrza, z zanieczyszczonej wody używanej do kąpieli, mycia czy irygacji, w czasie kąpieli w basenach, w brudnych rzekach. Zarazki mogą dostać się do narządu rodnego przy dokonywaniu prób przerywania ciąży. Utrzymywanie środków służących zapobieganiu ciąży w nienależytej czystości może także doprowadzić do zakażeń. W czasie stosunków płciowych mogą. powstać zakażenia chorobami wenerycznymi. W okresie miesiączki, po porodzie i po poronieniach, kiedy złuszcza się błona śluzowa macicy i Wraz z krwawieniem wydala się na zewnątrz, narząd rodny jest szczególnie wrażliwy na zakażenia. W celach zapobiegania zakażeniom należy drobiazgowo przestrzegać zasad czystości osobistej. Zapalenie sromu W prawidłowych warunkach bardzo rzadko występuje zapalenie sromu. Dopiero jakieś czynniki mechaniczne, termiczne czy też chemiczne, a niekiedy drażniące upławy i nieprzestrzeganie higieny osobistej mogą doprowadzić do zniszczenia i zmacerowania sromu i powstania zmian zapalnych. Zapalenie sromu charakteryzuje świąd, obrzęk, pieczenie i zaczerwienienie. U kobiet chorych na cukrzycę i czasami w czasie ciąży powstają ropnie sromu. Czasami zapalenie obejmuje gruczoły tzw. Bartholinie-go prowadząc do zamknięcia ich przewodów wyprowadzających i powstawania ropnia, wyczuwalnego jako bolesny guz w jednej trzeciej części tylnej wargi większej. Mogą jeszcze powstawać inne zmiany na sromie, między innymi tzw. kłykciny kończyste czy też opryszczka. Wszystkie zmiany na sromie wymagają zgłoszenia się do lekarza w poradni dla kobiet, celem szybkiego i właściwego leczenia. Zapalenie pochwy Porody, poronienia, stosunki płciowe, bezpośredni kontakt pochwy ze światem zewnętrznym stwarzają warunki, w których może ulec zniszczeniu system ochronny, zabezpieczający w warunkach prawidłowych narząd rodny przed inwazją drobnoustrojów, i prowadzą do rozwoju stanu zapalnego pochwy. Najczęstszym objawem zmian zapalnych w pochwie są upławy. Czasami dołącza się obrzęk, co daje uczucie ciężaru, gorąca oraz piekące bóle przy oddawaniu moczu. W stanach zapalnych pochwy ulgę przynosi wcześnie rozpoczęte leczenie. Bardzo ważnym czynnikiem w czasie zapalenia pochwy jest utrzymywanie czystości sromu i częste zmienianie bielizny celem zapobiegania przenoszeniu się infekcji. Upławy W warunkach prawidłowych wydzielina z pochwy jest niewielka, śluzowa, przezroczysta, lekko ciągnąca się. Ilość jej nieco zwiększa się na 10 do 12 dni przed pojawieniem się miesiączki i wzrasta w czasie ciąży. W wydzielinie znajdują się substancje, które stanowią o odczynie kwaśnym pochwy i wytwarzają środowisko, które zabezpiecza w prawidłowych warunkach cały narząd rodny przed wtargnięciem drobnoustrojów chorobotwórczych. Wydzielina ta jest stale wytwarzana i jak gdyby spłukuje ściany pochwy. W stanach zapalnych narządu rodnego ilość wydzieliny w pochwie znacznie się zwiększa i zmienia się jej wygląd. Może stać się cuchnąca, ropna lub wodnista o zabarwieniu żółtawym, brązowym, zielonkawym itd. Upławy najczęściej są spowodowane stanem zapalnym pochwy, ale występują także w stanach zapalnych szyjki macicy, w nadżerkach oraz w zapaleniach umiejscowionych w jajowodach. Pojawienie się upławów powinno zawsze skłonić kobietę do udania się do lekarza. Czasami są one jedynym objawem schorzeń nie dających ani bólów, ani innych dolegliwości. Wczesne ustalenie ich przyczyny pozwala niejednokrotnie na wykrycie ciężkiego schorzenia, np. raka macicy, rzeżączki itp. Upławy towarzyszące stanowi zapalnemu pochwy wywołane są najczęściej bakteriami chorobotwórczymi, pasożytami oraz różnego rodzaju grzybkami. Upławy plamią bieliznę, wywołują swędzenie, pieczenie, a nawet ból. Nie należy podejmować próby leczenia wpławów na własną rękę bez porady lekarza. Rozpowszechnione wśród kobiet szukanie porad u znajomych czy sąsiadek i stosowanie irygacji z różnych domowych środków jest niewłaściwe. Leczenie takie może przynieść wiele szkody. Irygacja chwilowo tylko usuwa wydzielinę, nie zabijając bakterii, a niewłaściwie wykonana może przyczynić się do rozprzestrzenienia się zakażenia. W przypadku stwierdzenia upławów lekarz poleca wykonanie badania mikroskopowego wydziedziny z pochwy. W przeddzień i w dniu badania nie należy wykonywać płu-kań pochwy, ani nie należy zakładać żadnych leków do pochwy, a w samym dniu badania nie trzeba się podmywać. Upławy występujące u małych dziewczynek przed okre- sem miesiączkowania zawsze należy leczyć. Powstają one w wyniku dostania się do pochwy bakterii, czasami w wy- niku wprowadzenia ciał obcych, a także na skutek samo- gwałtu uprawianego przez dziewczynki. • Czasami świąd sromu dziecka spowodowany jest obecnością owsików. Przy drapaniu i uszkodzeniu sromu mogą przedostać się do pochwy drobnoustroje z okolicy odbytu i powodować przykre stany zapalne i upławy. Upławy u dziewcząt po okresie pokwitania są najczęściej spowodowane stanami zapalnymi w pochwie. Zawsze należy je leczyć, gdyż zaniedbane procesy zapalne mogą szerzyć się ,,do góry", tzn. przez pochwę, szyjkę macicy do jamy brzusznej poprzez jajowody. Nie leczone mogą być przyczyną schorzeń, które ujawniają się dopiero w okresie dojrzałości płciowej i prowadzą do niepłodności. Leczeniem upławów u dziewczynek zajmują się poradnie ginekologiczno-pediatryczne, które są coraz liczniejsze na terenie kraju. Rzęsistek pochwowy Rzęsistek pochwowy, pierwotniak zwany Trichomonas taginalis, jest to pasożyt obecnie bardzo rozpowszechniony u ludzi, szczególnie zamieszkujących duże miasta. Zakażenia szerzą się drogą kontaktu płciowego i w czasie stosunku płciowego pasożyt dostaje się do pochwy. Męż czyzna może być nosicielem pasożyta, bez żadnych u niego dolegliwości. Zakażenie rzęsistkami może nastąpić w czasie kąpieli, w czasie irygacji z wody zawierającej pasożyty, a także przy korzystaniu ze wspólnego ręcznika z osobą chorą. Zapalenie rzęsistkowe pochwy charakteryzuje się przykrymi, pienistymi piekącymi upławami koloru zielonkawego. Schorzenie jest długotrwałe, nękające i nawracające. Stosunki płciowe są bolesne. O rozpoznaniu rzęsistkowego zapalenia pochwy rozstrzyga badanie wydzieliny Ryc 67. Rzę- z pochwy, w której pod mikroskopem spo-Mstek pochwo- strzeżono pasożyty. wy- Leczenie jest trudne i długotrwałe. Na- silenie objawów choroby obserwuje się u kobiet ciężarnych oraz w okresie przekwitania. Leczenie musi obejmować oboje małżonków. Ostatnio wprowadzono do lecznictwa rzęsistkowicy wiele nowych skutecznych leków, które pozwalają na pozbycie się przykrego schorzenia. Leczenie należy prowadzić systematycznie według zaleceń lekarza, nie należy się zniechęcać, jeżeli leczenie trwa chugo, i nie należy go przerywać. Tylko dokładne leczenie, czasami różnymi środkami, daje dobre rezultaty. Nadżerka Nadżerka, nazywana przez kobiety ranką, jest schorzeniem umiejscowionym na części pochwowej szyjki macicy. Powstaje ona najczęściej w związku z zapaleniem szyjki macicy oraz dołączającymi się urazami mechanicznymi przy porodzie, czy też przy zabiegach przerywania ciąży oraz z towarzyszącymi zaburzeniami hormonalnymi. Dookoła ujścia kanału szyjki na części pochwowej powstaje początkowo zaczerwienienie o różnym kształcie i nasileniu, łatwo krwawiące przy dotyku, czasami nadżerka pokryta jest drobnymi brodawkowatymi naroślami, a niekiedy tworzy się owrzodzenie. Najczęstszym objawem są upławy, niekiedy dołączają się bóle w okolicy krzyżowej kręgosłupa oraz plamienia lub krwawienia po stosunku. Czasami nadżerka nie daje wyraźnych objawów i dopiero po zbadaniu u lekarza ginekologa kobieta dowiaduje się o jej istnieniu. Wszystkie nadżerki wymagają dokładnego przebadania przez lekarza, pobrania rozmazu cytologicznego, a w niektórych przypadkach należy pobrać wycinki ze zmienionej części pochwowej, czy też wyskrobiny z szyjki macicy. Nadżerka na części pochwowej może utrzymywać się rozmaicie długo. Zawsze należy ją systematycznie i cierpliwie leczyć. Nie wolno przerywać leczenia ani nie należy opuszczać wyznaczonych wizyt w poradni dla okresowej kontroli. Trudno gojące się nadżerki i nie leczone mogą być miejscem powstawania raka szyjki macicy, dlatego też konieczne są okresowe badania kontrolne. Badanie cytologiczne polega na ocenie mikroskopowej złuszczonych komórek z nadżerki i szyjki macicy. Wszystkie badania są niebolesne, należy im się zawsze poddać, gdyż umożliwiają dokładne określenie istniejących zmian oraz odpowiedniego leczenia. Zapalenie mięśnia macicy Zapalenie może obejmować całą macicę lub jedną z jej warstw — błonę śluzową, mięśniówkę lub otrzewną pokrywającą macicę od strony jamy brzusznej. Kobiety odczuwają bóle w dole brzucha, uczucie parcia na mocz i stolec, a niekiedy występują krwawienia z jamy macicy. Objawom tym towarzyszy złe samopoczucie ogólne. Przebieg schorzenia jest różny. W ostrych stanach zapalnych ciepłota ciała jest podwyższona. W stanach przewlekłych kobiety odczuwają bóle w okolicy krzyżowej kręgosłupa, uczucie ciążenia ku dołowi oraz nieregularne krwawienia. Leczenie polega na podawaniu leków działających prze-ciwzapalnie oraz zmniejszających dolegliwości. Zapalenie przydatków Zapalenie jajników i jajowodów, ze względu na ich wspólne najczęściej występowanie, określa się mianem zapalenia przydatków. Występują one najczęściej jako powikłania po poronieniach i porodach, po długotrwałych stanach zapalnych pochwy i szyjki macicy, po zapaleniach wyrostka robaczkowego, a także w przebiegu chorób ogólnych ustroju. Są to bardzo poważne schorzenia narządu rodnego, prowadzące niekiedy do zapalenia otrzewnej, niszczące jajniki i jajowody i często uniemożliwiające zajście w ciążę prowadząc do niepłodności. Przebieg schorzenia jest długi, cechuje się częstymi nawrotami. Zapalenie przydatków daje bardzo przykre dolegliwości, ogranicza wydolność kobiety, uniemożliwia wykonywanie większych wysiłków. Leczeniem zapalenia przydatków powinien kierować doświadczony lekarz w warunkach szpitalnych.