A A A

Zagadnienia prawne związane z planowaniem rodziny

Jedynie świadome planowanie rodziny, znajomość zasad oraz kultura we współżyciu seksualnym, znajomość sposobów zapobiegania niewskazanej lub niepożądanej ciąży jest skutecznym sposobem zapewnienia zdrowia kobiecie, szczęścia rodzinie i posiadania upragnionego dziecka. Niestety ciągle jeszcze mimo znacznego postępu w tym względzie —■ przypadkowa ciąża bywa źródłem poważnych nieraz, a niekiedy wręcz tragicznych życiowych trudności, powikłań i niepowodzeń. W Polsce jeszcze do roku 1956 przerywanie ciąży było karane. Państwo popierało wielodzietność, a pojęcie świadomego macierzyństwa względnie planowania rodziny nie było praktycznie znane. Tymczasem równouprawnienie kobiet, włączenie się ich': do czynnego życia zawodowego, do społecznego procesu produkcji, coraz większa dojrzałość i dążność kobiet do rozwoju własnej osobowości, podnoszenia wiedzy — spowodowały dążność i chęć posiadania możliwości planowania rodziny, świadomego dawania życia dziecku oczekiwanemu i upragnionemu. W związku z tym ustawą z 27 kwietnia 1956 r. o warunkach dopuszczalności przerywania ciąży — zniesiono zakaz przerywania ciąży. Zgodnie z ww. ustawą zabieg przerywania ciąży, który powinien być jedynie ostatecznością, gdyż wykonyicany nawet w najlepszych yjarun-kach nie tylko nie jest obojętny dla zdrowia kobiety, ale pozostawia po sobie większe lub niniejsze następstwa — jest dopuszczalny pod warunkiem, że jest dokonany w warunkach szpitalnych, wyłącznie przez lekarza oraz, gdy za przerwaniem ciąży przemawiają: —■ wskazania lekarskie, ze względu na stan zdrowia ciężarnej, — jeśli zachodzi uzasadnione podejrzenie, że ciąża powstała w wyniku przestępstwa, co musi być stwierdzone zaświadczeniem prokuratora, — jeśli kobieta znajdująca się w ciąży ma trudne warunki życiowe. Kobieta, która jest zmuszona przerwać ciążę, powinna zwrócić się do lekarza o wydanie orzeczenia o dopuszczalności przerwania ciąży. Jeśli kobieta chce przerwać ciążę ze względu na trudne warunki życiowe, jest obowiązana złożyć lekarzowi oświadczenie stwierdzające te warunki. Lekarz odnotowuje to oświadczenie w historii choroby i po odczytaniu daje kobiecie do podpisania, przez co bierze ona całkowitą odpowiedzialność za prawdziwość oświadczenia. Lekarz obowiązany jest zbadać stan zdrowia ciężarnej kobiety celem stwierdzenia, czy nie zachodzą przeciwwskazania lekarskie do przerwania ciąży. Wręczając kobiecie orzeczenie o dopuszczalności wykonania zabiegu przerwania ciąży — lekarz równocześnie powinien podać kobiecie adresy zakładów społecznej służby zdrowia, w których zabieg może być wykonany. W tym wypadku nie obowiązują zasady rejonizacji i kobieta może zwrócić się o wykonanie zabiegu do każdej placówki służby zdrowia, w której zabieg taki może być wykonany, bez względu na jej miejsce zamieszkania. Lekarz może odmówić wydania orzeczenia o dopuszczalności przerwania ciąży, jeżeli stwierdzi istnienie przeciwwskazań lekarskich. Nie wolno więc wykonywać zabiegu przerwania ciąży np. przy wszelkich ostrych stanach zapalnych narządu rodnego, przy ropnych zapaleniach skóry sromu, przy ostrej rzeżączce, gdy od poprzedniego zabiegu przerwania ciąży upłynęło mniej niż 6 miesięcy, gdy czas trwania ciąży przekracza 12 tygodni, gdy stwierdza się istnienie tzw. konfliktu serologicznego między ciężarną a jej mężem —■ a ciąża jest pierwsza. Kobieta, której lekarz odmówił wydania orzeczenia o dopuszczalności przerwania ciąży, może zwrócić się do wydziału zdrowia i opieki społecznej o zbadanie jej sprawy przez komisję lekarską. Wydział zdrowia i opieki społecznej jest obowiązany powołać komisję w ciągu 3 dni od daty zgłoszenia wniosku przez kobietę. Po rozpatrzeniu wniosku komisja wydaje orzeczenie, od którego nie przysługuje odwołanie. Zabieg przerwania ciąży może wykonać wyłącznie lekarz będący specjalistą w zakresie ginekologii i położnictwa względnie chirurgii. Kobieta zgłaszająca się do wykonania zabiegu musi posiadać z sobą dowód stwierdzający jej tożsamość, jej prawo do bezpłatnych świadczeń, jeżeli takowe posiada, orzeczenie o dopuszczalności przerwania ciąży, a w wypadku jeżeli jest niepełnoletnia, musi również posiadać pisemną zgodę rodziców względnie opiekunów na przerwanie ciąży. Zakład społecznej służby zdrowia może odmówić wykonania zabiegu, jeżeli stwierdzi istnienie przeciwwskazań lekarskich lub jeżeli kobieta nie przedstawi dowodu tożsamości, a małoletnia zgody rodziców lub opiekunów. Ponadto zakład społecznej służby zdrowia obowiązany jest w każdym przypadku zbadać stan zdrowia kobiety ciężarnej celem stwierdzenia, że nie istnieją przeciwwskazania do wykonania zabiegu. Przeciwwskazania bowiem mogły powstać już po uzyskaniu przez kobietę orzeczenia. Zabieg wykonany w placówce społecznej służby zdrowia u kobiety ubezpieczonej jest bezpłatny. Po dokonaniu zabiegu przerwania ciąży kobieta we własnym interesie powinna zgłosić się na badania kontrolne oraz powinna okresowo zgłaszać się do poradni dla kobiet. Z całym jednak naciskiem należy podkreślić, że przerwanie ciąży jest tylko ostatecznością i nie może być uważane za metodę mającą na celu ograniczenie ilości dzieci w rodzinie. Dlatego też na każdego lekarza, do którego zgłasza się kobieta z wnioskiem o przerwanie ciąży, nałożony został obowiązek pouczenia kobiety o sposobach zapobiegania ciąży, wydania jej recepty na odpowiedni środek antykoncepcyjny oraz wręczenie jej odpowiednich materiałów w postaci rozlicznych broszur, ulotek itp. informujących o sposobach zapobiegania ciąży. Zakłady społecznej służby zdrowia, w szczególności poradnie dla kobiet i ośrodki zdrowia, prowadzą poradnictwo z zakresu świadomego macierzyństwa, a także punkty sprzedaży środków antykoncepcyjnych. Dla prowadzenia tej działalności zostało utworzone Towarzystwo Planowania Rodziny, które zorganizowało poradnie specjalistyczne w miastach wojewódzkich, poradnię korespondencyjną oraz wydaje liczne materiały z tej dziedziny. Poradnie świadomego macierzyństwa udzielają również porad w przypadkach niepłodności, porad przedślubnych, porad dotyczących współżycia seksualnego, zajmują się sprawami uświadamiania młodzieży itp. Działalność w tym kierunku prowadzi przy współpracy z Towarzystwem Planowania Rodziny również szereg innych towarzystw społecznych, których celem jest podniesienie kultury społeczeństwa w tym względzie.