A A A

Wpływ żywienia na zdrowie matki i prawidłowy rozwój dziecka

Jak już wspomniano, prawidłowe żywienie kobiety w okresie ciąży jest bardzo ważne. Badania naukowe i zebrane obserwacje (zwłaszcza w okresie ostatniej wojny) wykazały, że przyczyną wad wrodzonych u dzieci, przyczyną przedwczesnych porodów, płodów martwo urodzonych oraz wielu schorzeń podczas ciąży może być niewłaściwe lub niedostateczne odżywianie. Okresem specjalnie dużej wrażliwości na czynniki szkodliwe jest początkowy okres ciąży; jest to okres zarodkowy. W okresie tym komórki dzielą się, tworzą tkanki i narządy (oczy, uszy, serce, płuca, mózg, zawiązki zębów mlecznych i inne) decydujące o prawidłowym rozwoju dziecka po urodzeniu i jego pełnowartościowości jako przyszłego człowieka. Dlatego też w tym okresie w pożywieniu matki muszą występować wszystkie niezbędne składniki odżywcze potrzebne do budowy ustroju dziecka. (Brak nawet jednego składnika, np. wit. B2 czy wit. A, może być powodem wady wrodzonej, np. wady serca, wzroku itp.). W okresie tym ustrój dziecka, jest szczególnie wrażliwy na brak białka pełnowartościowego, składników mineralnych (wapnia, żelaza, fosforu) oraz witamin, a zwłaszcza wit. A, Bt, B2, C, PP, D, E i K. Jeśli w okresie poprzedzającym ciążę kobieta żywiła się prawidłowo, to nie zachodzi potrzeba zwiększenia ilości pokarmów w pierwszej połowie ciąży, natomiast konieczne jest upewnienie się, czy rzeczywiście stosowany sposób żywienia jest pełnowartościowy (należy porównać ilość i rodzaj spożywanych codziennie produktów z podaną w tabeli II dzienną racją pokarmową). Jeśli jednak kobieta przed okresem ciąży odżywiała się nieprawidłowo, należy jej sposób żywienia skorygować i dostarczyć w pokarmach wszystkie niezbędne składniki odżywcze, gdyż niedobory pokarmowe mogą odbić się ujemnie zarówno na zdrowiu matki, jak i dziecka. W tym celu już w pierwszych miesiącach ciąży, nawet przy pra-widłowyjn żywieniu, podajemy profilaktyczne dawki witamin, aby zapewnić kobiecie ciężarnej w tym okresie niezbędne składniki warunkujące prawidłową przemianę materii w ustroju. Dodatkowe podawanie witamin dotyczy zwłaszcza okresu zimy i wczesnej wiosny, gdy wartość witaminowa produktów spożywczych (zwłaszcza warzyw i owoców) na skutek długiego przechowywania jest obniżona, a wielu świeżych sezonowych produktów już brak. Nie jest jednak wskazane nadużywanie ilości witamin i podawanie zbyt wysokich dawek niektórych witamin, gdyż zamiast pożytku możemy wyrządzić szkodę przez zachwianie równowagi między poszczególnymi składnikami ustroju. Dlatego korzystniejsze jest stosowanie preparatów wielowita-minowych, gdyż w tego typu preparatach zachowany jest fizjologiczny stosunek ilościowy między poszczególnymi witaminami. W drugiej połowie ciąży sytuacja zmienia się, gdyż w tym okresie płód bardzo szybko rośnie. Dlatego też, niezależnie od podawanych dodatkowo witamin, należy wprowadzić do diety zwiększone ilości składników budulco-wych, tj. białka pełnowartościowego z mleka, serów, jaj, mięsa, wędlin, podrobów, ryb itp., składników mineralnych (głównie wapnia, fosforu i żelaza), których głównym źródłem jest mleko i przetwory mleczne, jaja, mięso, wątroba, warzywa, owoce itp. Zapotrzebowanie na wapń w drugiej połowie ciąży wynosi 1,4. g, natomiast norma dla kobiety nieciężarnej wynosi dziennie tylko 0,8 g. Dzieje się tak dlatego, że w piątym miesiącu ciąży kształtuje się kościec płodu i bardzo szybko rozrasta. Aby otrzymany wapń z pokarmów (głównie z mleka) był przez organizm dobrze wykorzystany, kobieta ciężarna powinna w okresie zimy i późnej jesieni przyjmować wit. D, która warunkuje prawidłowe przyswajanie wapnia i fosforu. Nieprawidłowe żywienie kobiety ciężarnej, ubogie w wit. D oraz w wapń, fosfor i białko — może być powodem krzywicy dziecka i odwapnienia organizmu matki (jednym z objawów odwapnienia jest próchnica zębów, zdarza się jednak i odwapnienie kości). W okresie wiosny i lata kobiety w ciąży powinny przebywać dużo na powietrzu i słońcu, i wtedy mogą nie otrzymywać dodatkowo wit. D, gdyż pod działaniem promieni ultrafioletowych wytwarza się w ustroju witamina D. Niedobór żelaza w pokarmach, a ponadto miedzi, wit. C, witamin grupy B i białka jest powodem niedokrwistości matki i dziecka, dlatego tak ważną jest rzeczą, aby składniki te otrzymywała matka codziennie w pożywieniu. Zapotrzebowanie ustroju na poszczególne składniki pokarmowe określają normy żywienia (tabela I); wskazują one, ile białka, tłuszczu, węglowodanów, witamin, soli mineralnych powinna otrzymać kobieta w II połowie ciąży oraz ustalają potrzebną dzienną ilość kalorii. Należy przy tym wyjaśnić, że normy żywienia wskazują ilość składników netto, a więc tyle, ile należy codziennie spożyć w przygotowanych potrawach. Aby zapobiec niedoborom wynikającym z błędów żywienia popełnianych często przez brak znajomości zasad żywienia - podajemy zestawioną dzienną rację pokarmową przewidzianą dla kobiety ciężarnej w drugiej połowie ciąży (str. 194). (Dzienna racja pokarmowa jest to ilość produktów przewidziana dla 1 osoby na 1 dzień). Racja pokarmowa została ustalona w oparciu o normy żywienia (tabela I) i zapewnia kobiecie w II połowie ciąży oprócz pokrycia kalorycznego, potrzebne normy: białka, tłuszczu, węglowodanów, składników mineralnych i witamin. Podane produkty w dziennej racji pokarmowej są tak obliczone, aby wystarczyło składników pokarmowych zarówno dla matki, jak i rozwijającego się płodu. Powinny one stanowić podstawę do planowania całodziennych jadłospisów i służyć jako sprawdzian, czy kobieta w ciąży odżywia się prawidłowo, a więc czy spożywa codziennie ustalone ilości produktów. Nadwyżki składników pokarmowych przewidziane są na nieuniknione straty podczas przyrządzania i porcjowania potraw; dla podstawowych składników pokarmowych określa się je średnio ńa 10%, natomiast straty witamin wynoszą od 15 do 60°/o. Załączona tabela II poza dzienną ilością produktów podanych w gramach, wskazuje nam również wartość odżywczą tych produktów. Do obliczeń przyjęto produkty „brutto", tzn. z odpadkami, tak jak je zakupiono. Obliczeń dokonano wg mgr J. Rudowskiej-Koprowskiej: „Tablice wartości odżywczych produktów spożywczych" — PZWL, Warszawa 1954 r.