A A A

Opieka społecznej służby zdrowia nad kobietą ciężarną oraz dzieckiem

W opiece nad zdrowiem kobiety niezwykle ważne i istotne jest zrozumienie podstawowej zasady głoszącej, że tylko zdrowa od najmłodszych lat i następnie odpowiednio do zadań macierzyństwa przygotoivana kobieta może wydać na świat zdrowe dziecko i odpoyjiednio opiekować się nim. Dlatego też w systemie naszej społecznej służby zdrowia została szczególnie starannie zorganizowana ochrona zdrowia kobiet ciężarnych, celem której jest możliwie wczesne wykrycie wszelkich chorób, wikłających ciążę, ich leczenie oraz usuwanie przyczyn ich powstawania. Opiekę nad zdrowiem kobiet, a w szczególności kobiet ciężarnych, sprawują w mieście poradnie dla kobiet, zwane w skrócie powszechnie poradniami K. Głównym zadaniem poradni jest objęcie czynną opieką wszystkich kobiet ciężarnych zamieszkałych w rejonie jej działalności. Szczególnie istotne jest możliwie najwcześniejsze objęcie opieką kobiety ciężarnej, gdyż wiadomo, że decydującym okresem w rozwoju płodu są wczesne miesiące ciąży, zwłaszcza trzy pierwsze. Ponadto ważna jest ciągłość opieki, tzn. systematyczne, kilkakrotne badanie kobiety ciężarnej w określonych odstępach czasu, aż do porodu, a następnie kontrola po zakończeniu okresu połogu. Systematycznie przeprowadzane badania stanu zdrowia kobiety ciężarnej pozwalają na wczesne ustalenie ewentualnych powikłań w przebiegu ciąży i na natychmiastowe podjęcie skutecznego leczenia w warunkach szpitalnych. Poza tym kobieta w poradni dla kobiet uzyskać może porady z zakresu higieny ciąży, odżywiania, ubioru, higieny osobistej oraz zostanie przygotowana do roli przyszłej matki i zaznajomiona z przebiegiem porodu. W przypadku kobiet ciężarnych zamieszkałych na wsi opiekę przedporodową sprawują poradnie dla ciężarnych, tzw. poradnie C, organizowane przy ośrodkach zdrowia i izbach porodowych, oraz położne wiejskich punktów położniczych. Zasada wczesnego objęcia opieką kobiety ciężarnej oraz ciągłość tej opieki jest szczególnie ważna w odniesieniu do kobiet zamieszkałych na wsi, gdyż wykazują one znacznie częściej odchylenia od normy oraz często niedostatecznie jeszcze znają podstawowe zasady higieny. Również tryb życia i praca kobiet wiejskich usposabiają do powstawania powikłań w okresie ciąży. Celem dalszego podniesienia stanu zdrowotnego kobiet podjęto zakrojoną na szeroką skalę działalność wczesnego wykrywania nowotworów kobiecego narządu rodnego. Społeczna służba zdrowia w Polsce realizuje stopniowo i w coraz większym zakresie zasady socjalistycznej służby zdrowia. Obecnie został już zrealizowany w bardzo znacznej mierze postulat dostępności świadczeń profilaktycz-no-leczniczych. W ostatnich latach wzrosła bardzo znacznie liczba osób uprawnionych do świadczeń z tytułu ubezpieczeń społecznych (liczba ta stanowi ok. 70°/o całego społeczeństwa). Równocześnie w coraz większej mie-rze realizowana jest zasada bezpłatności świadczeń społecznej służby zdrowia dla całego społeczeństwa. Całkowicie bezpłatne jest w naszym kraju dla wszystkich obywateli, niezależnie od tego, czy korzystają oni z ubezpieczeń społecznych, czy nie, czy mieszkają w mieście, czy na wsi — zapobieganie i leczenie takich chorób, jak gruźlica, choroby weneryczne, jaglica, grzybice, choroby zakaźne objęte przymusem leczenia w szpitalu. Ponadto bezpłatne są wszystkie szczepienia ochronne oraz badania masowe ludności bądź określonych grup. Bezpłatne są świadczenia zakładóio lecznictwa otwar-tego udzielane dzieciom w wieku od 0—14 lat bądź to w poradniach dla dzieci lub w innych zakładach, jak np. w ośrodkach zdrowia wiejskich i miejskich w granicach świadczeń poradni dla dzieci —• jeszcze ciągle nazywanych poradnią D (dla dzieci zdrowych) lub poradnią Di (dla dzieci chorych). Tak samo bezpłatne są świadczenia dla dzieci uczęszczających do przedszkoli oraz szkół — udzielane przez szkolne gabinety lekarskie i gabinety dentystyczne, a także przez gabinety lekarsko-dentystyczne w miejscu zamieszkania dziecka. Bezpłatne są świadczenia dla młodzieży szkolnej uczęszczającej do szkół wszelkich typów — udzielane przez poradnie higieny szkolnej, wojewódzkie przychodnie higieny szkolnej oraz inne zakłady, takie jak np. ośrodki zdrowia, w granicach świadczeń ww. poradni i przychodni. Bezpłatne są świadczenia udzielane wszystkim kobietom przez poradnie dla kobiet (poradnie K lub C) lub też przez inne zakłady w granicach świadczeń, jakich udzielić powinna poradnia K lub C. Bezpłatne są porady udzielane w poradniach: 1) onkologicznych, 2) cytologicznych, 3) usprawnienia leczniczego, 4) sportowo-lekarskich, 5) przeciwalkoholowych. Zakres bezpłatnych świadczeń dla kobiet zarówno ubezpieczonych, jak i nie ubezpieczonych obejmuje: 1) badanie oraz udzielanie porad kobietom w sprawach ciąży lub połogu, 2) wykonywanie kobietom ciężarnym i położnicom badań pomocniczych i specjalistycznych oraz zabiegów zleconych przez lekarzy wymienionych poradni i zakładów, 3) leczenie ambulatoryjne kobiet ciężarnych, 4) leczenie ambulatoryjne kobiet chorych na choroby kobiece, 5) wizyty patronażowe położnych u kobiet ciężarnych, położnic i noworodków. Bezpłatne świadczenia poradni dla kobiet obejmują również porady z zakresu ginekologii dziecięcej dzieciom i młodzieży płci żeńskiej. Również zupełnie bezpłatne są porady w zakresie zapobiegania ciąży, udzielane przez wszystkie placówki opieki zdrowotnej otwartej. Podkreślić należy, że w tym zakresie nie obowiązują zasady rejonizacji. Natomiast świadczenia w zakresie: 1) udzielania pomocy położniczej, 2) zabiegu przerywania ciąży, są bezpłatne jedynie dla kobiet ubezpieczonych. W odniesieniu do dzieci bezpłatne jest: Leczenie w szpitalach i klinikach niemowląt, tzn. dzieci do końca pierwszego roku życia. Uprawnienia do bezpłatnego leczenia niemowlęta zachowują mimo ukończenia pierwszego roku życia, jeżeli zostały one przyjęte na leczenie przed ukończeniem pierwszego roku życia, natomiast dalszy pobyt w szpitalu względnie klinice jest konieczny dla zakończenia leczenia. Niemowlęta do pierwszego roku życia korzystają również z bezpłatnych świadczeń pogotowia ratunkowego zarówno w zakresie poradnictwa i leczenia, jak też i przewozu do szpitali. Należy jednak zaznaczyć i podkreślić, że niezależnie od bezpłatnych świadczeń zakładów społecznej służby zdrowia — lekarstwa są wydawane za odpłatnością w zależności od posiadanych uprawnień rodziców dziecka, tzn. 30% odpłatnością dla ubezpieczonych lub 100°/'o odpłatnością dla nieuprawnionych. Opieka nad samotną kobietą ciężarną. Dla zapewnienia opieki kobiecie samotnej i będącej w ciąży, a która jednocześnie znalazła się w trudnych warunkach życiowych, może być ona przyjęta do domu małego dziecka, poczynając od VII miesiąca ciąży. Kobiety korzystają tam z mieszkania, utrzymania, opieki lekarsko-pielęgniarskiej, odbywają w szpitalu poród i wracają z dzieckiem do zakładu. Kobieta samotna korzysta ponadto z pomocy prawnej w szczególności przy dochodzeniu ojcostwa, przy dochodzeniu i ustalaniu alimentów oraz z pomocy w zdobywaniu zawodu. Matka, przyjęta do domu małego dziecka, obowiązana jest do współpracy i pomocy przy pielęgnowaniu dzieci i utrzymaniu porządku w zakładzie. Szczególne znaczenie może mieć dla kobiety niezamężnej możliwość przyjęcia jej do domu małego dziecka w tych wypadkach, w których jej ciąża wywołuje ujemne reakcje ze strony środowiska, szczególnie rodzinnego. Pobyt w domu małego dziecka w ostatnim okresie ciąży i w pierwszych miesiącach po porodzie zapewnia matce i dziecku niezbędny spokój psychiczny, odpowiednie warunki bytowe oraz zdrowotne. Dzięki temu uniknięto niejednego najtragiczniejszego w skutkach dramatu ży-ciowego. Do domu małego dziecka są przyjmowane dzieci w wieku do lat trzech, którym rodzice lub opiekunowie z uzasadnionych przyczyn nie mogą zapewnić niezbędnych warunków prawidłowego rozwoju, trwale lub przejściowo. Są to więc w pierwszym rzędzie dzieci osierocone, opuszczone oraz pochodzące ze środowisk, w których istnieją takie choroby społeczne, jak gruźlica, choroby psychiczne i alkoholizm. Do domu małego dziecka są również kierowane dzieci na mocy decyzji sądów opiekuńczych. Za świadczenia udzielane dzieciom są pobierane opłaty, których zasady, a także przepisy dotyczące zwolnień oraz ulg, zawarte są w zarządzeniu Ministra Zdrowia i Opieki Społecznej z dnia 12 czerwca 1961 r. O przyjęciu kobiety ciężarnej, matki lub dziecka do domu małego dziecka decyduje wydział zdrowia i opieki społecznej prezydium wojewódzkiej rady narodowej. Przyjęcie następuje na podstawie opinii komisji społecznej, złożonej z przedstawicieli wydziału zdrowia, związków zawodowych i towarzystw społecznych. Żłobki dla dzieci matek pracujących Dla zapewnienia opieki dziecku kobiety pracującej zawodowo zorganizowano w miastach szeroką sieć żłobków. Żłobki są organizowane bądź to przez zakłady pracy zatrudniające większą liczbę kobiet (żłobki przyzakładowe), bądź też przez wydziały zdrowia i opieki społecznej (żłobki dzielnicowe). Do żłobków przyjmowane są dzieci w wieku od 6 tygodnia życia do ukończenia 3 roku życia. W szczególnych warunkach są organizowane również żiobki tygodniowe przeznaczone dla dzieci matek bądź to pracujących na różne zmiany, szczególnie w zmianie nocnej, oraz dla matek, które poza pracą zawodową uczą się, wreszcie dla tych matek, które są zmuszone dojeżdżać do pracy. Dziecko przebywa w żłobku przez cały tydzień, a matka zabiera je do domu jedynie w niedziele i święta. Dzieci są przyjmowane na podstawie skierowania rady zakładowej do żłobka przyzakładowego, a na podstawie decyzji wydziału zdrowia i opieki społecznej odpowiedniej rady narodowej, popartej zaświadczeniem rady zakładowej miejsca pracy lub uczelni matki dziecka — do żłobka dzielnicowego. Za korzystanie ze żłobka przewidziane są opłaty. Zasady te szczegółowo są regulowane przez Instrukcję Ministra Zdrowia z 10 kwietnia 1952 r. w sprawie żłobków dzielnicowych i przyzakładowych (Dz. Urz. Min. Zdrów. Nr 8, poz. 91, 1954 r., Nr 15, poz. 75, 1955 r., Nr 3, poz. 21, 1956 r., Nr 6, poz. 25, 1956 r., Nr 23, poz. 127, 1957 r.) oraz Instrukcję Ministra Zdrowia z 7 grudnia 1957 r. w sprawie regulaminów organizacyjnych i wytycznych obsady osobowej w żłobkach dzielnicowych i przyzakładowych (Dz. Urz. Min. Zdrów. Nr 23, poz. 127, 1957 r. oraz Nr 10, poz. 46, 1960 r.). Zwolnienie od pracy dla opieki nad dzieckiem W wypadku choroby dziecka do lat 14 matka pracująca ma prawo zapewnić mu osobistą opiekę. Zwolnienie z pracy otrzymuje wtedy na zasadzie świadectwa lekarskiego (wrzgl. komisji lekarskiej). Dodatkowo wymagane jest zaświadczenie rady zakładowej, że poza matką nie ma nikogo innego z domowników, kto mógłby zapewnić dziecku opiekę. Wymóg ten nie odnosi się w wypadku choroby dziecka w wieku do lat 2. W wypadku choroby matki lub jej nieobecności opiekę nad chorym dzieckiem może sprawować ojciec lub prawny opiekun dziecka. W czasie opieki nad chorym dzieckiem pracownica umysłowa otrzymuje pełne wynagrodzenie, zaś pracownica fizyczna otrzymuje zasiłek chorobowy z Zakładu Ubezpieczeń Społecznych. Należy podkreślić, że czas pobierania zasiłku nie może przekraczać 30 dni w roku kalendarzowym niezależnie od ilości dzieci. W czasie pobierania zasiłku chorobowego za okres nieobecności w pracy z powodu choroby dziecka nie może matce zostać wypowiedziana umowa o pracę, chyba że nieobecność w pracy trwa dłużej niż miesiąc bez przerwy; w tym wypadku zakład pracy, jedynie po uzyskaniu uprzednio opinii rady zakładowej lub delegata związkowego, może rozwiązać umowę o pracę bez wypowiedzenia. Sprawy te reguluje uchwała Prezydium Rządu Nr 293 z dnia 18 maja 1954 r. (Monitor Polski Nr 17—47, poz. 659) oraz uchwała Prezydium Rządu Nr 933 z dnia 17 grudnia 1955 r. (Monitor Polski Nr 124, poz. 1614). Konieczność roztoczenia przez matkę opieki nad dzieckiem z innych powodów niż choroba dziecka, jak np. zamknięcie żłobka — reguluje uchwała Rady Ministrów Nr 327 z 16 sierpnia .1957 r. Uchwała ta stwierdza, że zaistnienie okoliczności, które wymagają roztoczenia przez matkę osobistej opieki nad dzieckiem, ale tylko w wieku do lat 8 — są przyczyną usprawiedliwiającą nieobecność w pracy. Ta sama uchwała przyznaje pracownicom, które opiekują się dziećmi w wieku do lat 14 — możliwości zwolnienia z pracy dwukrotnie w ciągu roku na jeden dzień.