A A A

O urlopie macierzyńskim

Urlop macierzyński — przysługuje każdej pracującej kobiecie, która w danym zakładzie pracy przepracowała co najmniej 3 miesiące, zgodnie z art. 15 i 16 ustawy z dnia 2 lipca 1924 r. (Dziennik Ustaw Nr 65, poz. 636) z późniejszymi zmianami, a zwłaszcza z przepisami ustawy z 1948 r. ogłoszonej w Dzienniku Ustaw Nr 27 poz. 182 oraz przepisami z roku 1951 — ogłoszonymi w Dz. Ustaw Nr 12, poz. 94. Ustawa określa czas trwania przerwy porodowej, która wynosi 12 tygodni, tj. 84 dni. Zaznaczyć przy tym należy, że z tego czasu co najmniej 2 tygodnie powinny wypadać przed porodem oraz 8 tygodni po porodzie. Pozostałe 2 tygodnie mogą być wykorzystane przez kobietę dowolnie — bądź to przed porodem, bądź po porodzie. Ten rozkład urlopu macierzyńskiego został spowodowany troską o ochronę zdrowia kobiety — mianowicie okres urlopu przed porodem ma na celu zwolnienie jej od wzmożonych wysiłków związanych z wykonywaniem zawodu i jej wypoczynek przed trudami oczekującego ją porodu, zaś czas urlopu przypadający po porodzie ma na celu zarówno pełną regenerację jej sił, jak również zapewnienie noworodkowi pełnej opieki matki. W okresie urlopu macierzyńskiego nie wolno zatrudniać kobiety pod żadnym warunkiem, nawet za jej zgodą. Stan zaawansowania ciąży powinien być stwierdzony świadectwem lekarskim. Przerwanie ciąży, jeżeli nastąpiło ono co najmniej w V miesiącu ciąży, nie pozbawia kobiety prawa do urlopu macierzyńskiego. Podobnie poród niewczesny i przedwczesny dają prawo do urlopu macierzyńskiego. W razie urodzenia dziecka martwego lub w razie zgonu dziecka w czasie porodu lub po porodzie matce przysługuje prawo do wykorzystania pełnego urlopu macierzyńskiego. Jeżeli kobieta w czasie urlopu macierzyńskiego zachoruje, to nie przysługuje jej przesunięcie tego urlopu na okres późniejszy. W wypadku jednak gdy na skutek rozpoczęcia urlopu macierzyńskiego kobieta pracująca nie mogła wykorzystać w danym roku urlopu wypoczynkowego, urlop ten ulega przesunięciu na dalsze miesiące tego roku albo na rok następny. W okresie urlopu macierzyńskiego jest nieważne wypowiedzenie umowy o pracę. W wypadku, jeżeli na skutek mylnego określenia daty przewidywanego porodu lub też w razie wystąpienia ciąży przenoszonej kobieta wykorzystała już przed porodem więcej niż 4 tygodnie urlopu macierzyńskiego, to na zasadzie świadectwa lekarskiego o dacie porodu, przysługuje jej prawo do wykorzystania po porodzie pełnego, ośmiotygodniowego urlopu. Za cały czas urlopu macierzyńskiego kobiecie przysługuje wynagrodzenie z tym, że — pracownica umysłowa otrzymuje pełne wynagrodzenie z zakładu pracy, obliczone tak jak wynagrodzenie za urlop wypoczynkowy. Do obliczenia takiego wynagrodzenia bierze się pod uwagę wszystkie składniki wynagrodzenia, które wpływają stale na jego wysokość, a więc premia, wynagrodzenie za godziny nadliczbowe, i oblicza się przeciętną z ostatnich trzech miesięcy przed urlopem. — Pracownica fizyczna natomiast otrzymuje zamiast wynagrodzenia z zakładu pracy zasiłek połogowy z ZUS; zasiłek ten wynosi 100 procent zarobku, a oblicza się go tygodniowo, przy czym za podstawę bierze się przeciętny tygodniowy zarobek za ostatnie 13 tygodni zatrudnienia przed uzyskaniem prawa do zasiłku. Jeżeli pracownica fizyczna przebywa w szpitalu, to zasiłek ten bywa zmniejszony do 50 lub 20°/o zarobku. Warunkiem otrzymania zasiłku połogowego jest przepracowanie co najmniej 4 miesięcy w danym zakładzie pracy oraz niepobieranie wynagrodzenia za pracę w czasie urlopu macierzyńskiego. W wypadku odbycia przez kobietę prawidłowego porodu w domu, co w naszych warunkach ma coraz rzadziej miejsce, mąż kobiety rodzącej lub też opiekun ma prawo do urlopu nie dłuższego jednak niż 10 dni, w celu roztoczenia nad rodzącą i noworodkiem odpowiedniej opieki (rozporz. Ministra Zdrowia z dnia 22 marca 1958 r. Dz. Ustaw Nr 20 z 18 kwietnia 1958 r.). Urlop macierzyński w żadnym wypadku nie może być przedłużony. Również w wypadku porodu mnogiego, tzn. urodzenia bliźniąt lub trojaczków — matce nie przysługuje dłuższy urlop. Tak samo matka nie ma prawra do dłuższego urlopu macierzyńskiego w razie urodzenia wcześniaka. W takich przypadkach, jeżeli stan zdrowia dziecka wymaga opieki ze strony matki — otrzymuje ona zwolnienie z pracy od lekarza poradni dla dzieci. Bezpłatny urlop macierzyński. Na wniosek Centralnej Rady Związków Zawodowych oraz Komitetu Pracy i Płacy ukazała się Uchwała Rady Ministrów Nr 158 z dnia 24.V.1968 r. w sprawie bezpłatnych urlopów dla matek pracujących, opiekujących się małymi dziećmi (Monitor Polski Nr 24, poz. 154, Warszawa, 8.VI.1968 r.). Uchwała ta stwierdza, że „pracownica, która jest zatrudniona w zakładzie pracy co najmniej 12 miesięcy, może wystąpić z prośbą o udzielenie jej po zakończeniu urlopu macierzyńskiego nieprzerwanego urlopu bezpłatnego w wymiarze do jednego roku, w celu umożliwienia jej sprawowania opieki nad dzieckiem, najdłużej jednak do ukończenia przez nie dwóch lat życia. Z wnioskiem takim pracownica może wystąpić jeszcze przed zakończeniem urlopu macierzyńskiego". Po ukończeniu urlopu pracownica ma pełne prawo do powrotu na poprzednie lub równorzędne stanowisko. Czas urlopu bezpłatnego jest zaliczany do okresu zatrudnienia, zapewniającego ciągłość pracy. Dla zakładów pracy wyniknął problem, czy urlopy bezpłatne dla matek nie obciążają tzw. limitu zatrudnienia. Otóż zgodnie z pismem okólnym wydanym przez Komisję Planowania przy Radzie Ministrów zostało wyjaśnione, że pracownice korzystające z urlopów bezpłatnych dla sprawowania opieki nad małymi dziećmi nie obciążają przez czas trwania tego urlopu limitu zatrudnienia ustalonego dla zakładu pracy. Z Uchwały 158 wynika dalej, że zakład pracy obowiązany jest udzielić pracownicy urlopu bezpłatnego w terminie przez nią wskazanym, z tym że pracownica powinna wystąpić z wnioskiem o urlop co najmniej na 2 tygodnie przed wskazanym przez siebie terminem rozpoczęcia urlopu. W czasie bezpłatnego urlopu zachowuje ona, jak i członkowie jej rodziny, prawo do świadczeń społecznej służby zdrowia, a także do zasiłków rodzinnych na ogólnie obowiązujących warunkach. Uchwała stwierdza również, że zakład pracy nie może rozwiązać stosunku pracy z pracownicą w czasie korzystania przez nią z urlopu bezpłatnego, chyba że zachodzą szczególne okoliczności, jak np. likwidacja zakładu. W ten sposób zostały stworzone lepsze warunki umożliwiające kobiecie roztoczenie opieki nad jej najmłodszym dzieckiem, tak ważne szczególnie w okresie niemowlęctwa.