A A A

Niepłodność kobieca

Warunki konieczne do zapłodnienia Zajście w ciążę u kobiety jest uzależnione od następujących warunków: jest rzeczą konieczną, aby narząd rodny kobiety był odpowiednio zbudowany i rozwinięty i aby czynność jajnika była prawidłowa, w sensie produkcji wartościowych jaj zdolnych do zapłodnienia. Jajo wydalone z jajnika musi mieć możność dostania się do jajowodów, a prawidłowy plemnik męski posiadać wolną drogę z pochwy przez szyjkę macicy do jamy macicy, a następnie przez jajowody, aby móc spotkać się z jajem. Wreszcie zapłodnione jajo powinno bez przeszkód przedostać się poprzez jajowód do jamy macicy i tu znaleźć warunki do zagnieżdżenia w błonie śluzowej macicy odpowiednio przygotowanej do dalszego rozwoju zarodka. Jajnik kobiety poza produkcją jajeczek pełni ważną czynność, a mianowicie wytwarza dwa hormony — jednym z nich jest hormon ruj owy — estrogen, a drugim hormon ciałka żółtego — progesteron. Te dwa hormony posiadają zasadnicze znaczenie dla funkcji płciowych kobiety, a tym samym mają decydujące znaczenie dla jej właściwości rozrodczych. Nie można również oceniać możliwości zajścia w ciążę kobiety w oderwaniu od określenia ogólnego stanu jej zdrowia, sposobu odżywiania, trybu życia i warunków pracy. Duży wpływ na czynność narządu rodnego kobiety ma układ nerwowy, a zaburzenia psychiczne doprowadzają nieraz do zaburzeń czynności tego narządu. Na czynność narządu rodnego, a tym samym na płodność kobiety wpływają choroby ogólne, takie jak: cukrzyca, gruźlica, choroby serca, kiła, choroby zakaźne, szczególnie wirusowe, zaburzenia czynności niektórych gruczołów wydzielania wewnętrznego, np. tarczycy, nadnerczy, przysadki mózgowej i trzustki. Braki w pożywieniu, np. niedobór witamin i białek, mają duży wpływ na czynność jajników, a tym samym również na płodność kobiety. U kobiet młodych nawet zupełnie zdrowych podczas cyklu też stwierdzamy niektóre dni zmniejszonej płodności. Zapłodnienie jaja może się odbyć zasadniczo w granicach kilku dni, poza tym okresem przeważnie kobieta jest niepłodna. Wreszcie w życiu każdej dojrzałej kobiety są łata większej lub mniejszej płodności. Wzrasta ona stopniowo od chwili pojawienia się pierwszej miesiączki do 35 roku życia, a potem maleje. Analizując przyczyny niepłodności kobiety widzimy, że mieszczą się one w dwóch grupach. Jedne mają charakter czynnościowy i związane są głównie z zaburzeniami funkcji jajników, a drugie anatomiczno-mechaniczny w sensie istnienia przeszkód na drodze wędrówki plemnika i jaja. Niepłodność ezynnościóuja, czyli związana z nieprawi-dłową funkcją jajników Niepłodność ' czynnościowa polega na nieprawidłowej funkcji jajników będącej następstwem uszkodzenia ich przez rozmaite czynniki chorobowe działające w różnych okresach życia: podczas ciąży matki, tzn. w okresie rozwoju płodu, w dzieciństwie, w okresie dojrzewania względnie dojrzałości. Mamy wtedy do czynienia z pierwotną niedoczynnością jajników. Niepłodność na tle wtórnej niedoczynności jajników powstaje wskutek uszkodzenia przez rozmaite czynniki ośrodków nerwowych lub gruczołów wewnętrznego wydzielania mających wpływ na czynność jajników. Jeśli jajniki zostają uszkodzone w życiu płodowym, to osobniki takie jednocześnie odznaczają się dużymi zmianami całes* o organizmu, brakiem miesiączek i znacznym niewykształceniem narządu rodnego. W dzieciństwie najczęściej gruźlica i świnka (choroba wirusowa) niszczy jajniki, co prowadzi albo również do braku miesiączek, względnie do takich miesiączek, podczas których jajniki nie produkują jaj i kobiety te mają często znacznie wcześniejszy okres przekwitania. Uszkodzenie jajników w okresie dojrzewania u dziewcząt często ma miejsce na tle procesu gruźliczego, co doprowadza do znacznych zmian tkankowych gruczołów i może spowodować w następstwie przedwczesne wystąpienie okresu przekwitania. Inne choroby zakaźne mogą wy wołać w tym okresie również zaburzenia w gruczołach aż do ich zaniku włącznie. U kobiet dojrzałych ciężkie choroby zakaźne mogą okazać się przyczyną patologicznych zmian w jajnikach. Naj częściej jednak stany zapalne przydatków, np. na tle za każenia rzeżączką, obejmują również tkanki gruczołów i doprowadzają do ich uszkodzenia, powodując w konsek wencji poważne zaburzenia czynnościowe. Należy pamiętać również o możliwościach wTywołania chorobowych zmian w jajnikach kobiet stykających się w miejscu pracy z promieniami radu i Roentgena oraz nie którymi substancjami chemicznymi. Wtórna niedoczynność jajników powstaje albo jako na stępstwo uszkodzenia przez choroby zakaźne, względnie urazów ważnych ośrodków nerwowych związanych z funk cją jajników. Ponadto choroby przysadki, tarczycy, nad nerczy i układu przysadkowo-jajnikowego powodują po ważne zaburzenia funkcji jajników, co wyraża się zmiana mi w zakresie całego organizmu. Niepłodność kobieca mechaniczna Niepłodność o charakterze anatomiczno-mechanicznym należy rozumieć jako zaburzenia rozwoju narządu rodne go lub istnienie przeszkód utrudniających stosunki płcio we, bądź uniemożliwiających wędrówkę plemnika albo przesuwanie się jaja płodowego przez jajowód do jamy ma cicy. Omówimy kolejno stany chorobowe będące przyczyną niepłodności mechanicznej. Niedorozwój narządu rodnego, nieprawidłowe położenie narządu rodnego, guzy. Główne znaczenie dla powstawa nia niedorozwoju narządu rodnego ma okres płodowy a potem okres pokwitania. Niedostateczne odżywianie nie pełnowartościowymi pokarmami, przeciążenie pracą, choroby zakaźne, nieprzestrzeganie higienicznego trybu życia — każda z tych przyczyn może prowadzić do zaburzeń rozwojowych. Czynniki te upośledzają dojrzewanie i wpływają ujemnie na czynność jajników, a niedostateczne wytwarzanie hormonów nie może należycie wykształcić narządu rodnego. Podane przez nas fakty znajdują potwierdzenie w obserwacjach, że po każdej wojnie, czy też po klęsce gospodarczej wzrasta liczba przypadków niedorozwoju narządu rodnego, a dotyczą one przeważnie tych ko-biet, u których pokwitanie wypadło na ten ciężki okres. Stosunkowo wyższy odsetek kobiet z niedorozwojem narządu rodnego spotyka się wśród kobiet pochodzących ze wsi. Odgrywa tu rolę niepełnowartościowe odżywianie ubogie w białko i witaminy oraz ciężka praca dziewcząt w okresie pokwitania w gospodarstwie domowym i na roli. Przyczyną niedorozwoju może być także nieprzestrzeganie zasad higieny, zbyt mała ilość godzin snu, brak ruchu i ćwiczeń sportowych, niedostateczne przebywanie na świeżym powietrzu. Niedorozwój narządu rodnego stwierdza się u około ł/3 kobiet niepłodnych. W dzieciństwie macica powiększa się bardzo nieznacznie, dopiero po pokwitaniu zaczyna się normalna czynność jajników i następuje stopniowy rozrost całego narządu rodnego. Jeżeli pokwitanie opóźnia się i następuje pomiędzy 16— 19 rokiem życia, względnie jajniki nie funkcjonują prawidłowo, niedostatecznie wykształci się narząd rodny, macica pozostaje mała, jajowody są cienkie, długie, poskręcane, komórki jajowe nie wykształcają się dostatecznie. U takich kobiet obserwuje się dziecięce kształty ciała; miesiączki są najczęściej nieregularne i bolesne. Jeżeli nawet dochodzi do zapłodnienia, niedorozwinięta macica nie jest w stanie nadążyć za wzrostem i rozwojem jaja płodowego i często ciąża ulega przerwaniu. Długi poskręcany jajowód sprzyja powstawaniu ciąży pozamacicznej. Najczęściej jednak kobiety z niedorozwojem narządu rodnego nie zachodzą w ciążę. W przypadku stwierdzenia niedorozwoju narządu rodnego trzeba jak najwcześniej podjąć leczenie. Po pewnym okresie czasu można osiągnąć znaczną poprawę, kobiety po leczeniu dość często zachodzą w ciążę i mają dzieci. Jeżeli chodzi o zmiany w zakresie sromu i pochwy, to możemy mieć do czynienia z całkowitym niewykształce-niem sromu lub pochwy, zarośnięciem błony dziewiczej i istnieniem przegrody w pochwie. Inne zaburzenia rozwojowe są rzadsze. Natomiast znacznie częściej spotykamy się z uszkodzeniami sromu i pochwy po przebytych urazach mechanicznych, porodach i stanach zapalnych. Są to zwężenia bliznowate sromu, rozpadlina błony dziewiczej, zastarzałe pęknięcia sromu i krocza po porodach, szczególnie operacyjnych, oraz marskość sromu. Również guzy sromu i pochwy bywają anatomiczno-mechaniczną przyczyną niepłodności kobiecej. Pourazowe zmiany sromu i pochwy mogą również stać się przyczyną niepłodności, ponieważ zmienione warunki anatomiczne powodują wypływanie nasienia z pochwy po stosunku płciowym i tym samym uniemożliwiają zapłodnienie. Ze zmian chorobowych szyjki utrudniających zapłodnienie należy wymienić wąskość ujścia zewnętrznego, zarośnięcie kanału szyjki oraz uszkodzenia poporodowe, jak rozerwanie szyjki, wywinięcie jej warg i niewydolność szyjkową. Stany chorobowe w obrębie trzonu macicy uniemożliwiają wędrówTkę plemników poprzez jamę macicy względnie stanowią przeszkodę w zagnieżdżeniu jaja. W tych przypadkach mamy do czynienia z zaburzeniami rozwojowymi, jak np. wrodzony brak macicy, rozdwojenie macicy, zarośnięcie całkowite jamy macicy i wrodzone zmiany położenia. Przy nieprawidłowym położeniu, odchyleniu trzonu macicy ku tyłowi przemieszcza się jej szyjka i oddala się od miejsca, w którym po stosunku w pochwie zostaje złożone nasienie. Utrudnia to dostanie się plemników do szyjki macicy. Guzy macicy, najczęściej mięśniaki, mogą być przyczyną niepłodności, przeważnie jednak mięśniaki nie tyle stanowią przeszkodę w zapłodnieniu, ile w utrzymaniu i rozwoju ciąży. Znacznie częściej natomiast zmiany śluzówki trzonu, które są następstwem różnego rodzaju uszkodzeń, uniemo żliwiają zapłodnienie. Mogą to być następstwa działania czynników mechanicznych, termicznych lub chemicznych W celach leczniczych, a niekiedy dla przerwania ciąży. Najważniejsze znaczenie w niepłodności małżeńskiej (od 40—50°/o wszystkich przyczyn) mają zmiany w jajowo dach. Mogą one mieć charakter wrodzony lub nabyty. Wrodzone zmiany w jajowodach będą polegały na zu pełnym ich niewykształceniu lub na niedorozwoju. Do drugiej grupy będą należały zmiany anatomiczne w samych jajowodach, guzy macicy i jajników powodujące ich niedrożność i uszkodzenia pooperacyjne jajowodów. Również zaburzenia czynnościowe pod postacią zmian w kurczliwości mięśniówki jajowodów mogą prowadzić do niepłodności. Stany zapalne narządu rodnego częstą przyczyną nie płodności Stany zapalne pochwy, szyjki macicy, jamy macicy, a przede wszystkim jajowodów należą do najczęstszych przyczyn niepłodności. Zapalenie pochwy wywołuje zmiany w prawidłowej jej wydzielinie, które sprawiają, że plemniki znalazłszy się w pochwie obumierają. Szczególnie dotyczy to zapalenia spowodowanego rzęsistkiem pochwowym, czy też innymi bakteriami, które rozpuszczają i niszczą plemniki. Stan za palny szyjki macicy, obecność nadżerki na części pochwowej macicy są przeszkodami w przedostaniu się plemnika do jamy macicy. Często po wyleczeniu tych stanów kobieta szybko zachodzi w ciążę. Zapalenie błony śluzowej macicy jest również poważną przyczyną niepłodności. Z jednej strony utrudnia ono wędrówkę plemników przez jamę macicy, a z drugiej strony uniemożliwia zagnieżdżenie zapłodnionego jaja. Najczęstszą jednak przyczyną niepłodności są zapalenia jajowodów. Zmiany zapalne powodują zgrubienie ich ścian, przewężenia i bardzo często zarośnięcie ich światła (kanału). Jajo wtedy nie może spotkać się z plemnikami. Jeżeli światło jajowodu jest zwężone, to małe plemniki mogą tą drogą odbyć w7ędrówkę, ale po zapłodnieniu, tj. po połączeniu się z jajem, całość już jest za duża, by mogła przedostać się przez zmieniony jajowód do jamy macicy. Zapłodnione jajo w tych przypadkach zatrzymuje się w swojej wędrówce i zaczyna się rozwijać ciąża pozamaciczna. Zapalenie jajowodów dość często jest wywołane przez rzeżączkę albo pojawia się po przebytym sztucznym przerwaniu ciąży. Na ten fakt należy zwrócić szczególną uwagę, ponieważ świadczy on niewątpliwie o dużej szkodliwości zabiegów przerywania ciąży. Proces zapalny w jajowodach w dość znacznym procencie przypadków (7—15°/o) jest związany z zakażeniem gruźlicą narządu rodnego. Czasami zapalenie wyrostka robaczkowego może stać się przyczyną przejścia zakażenia na jajowody, szczególnie po stronie prawej.