A A A

Kontrola stanu zdrowia ciężarnej

Ciężarna powinna wiedzieć, jakie dolegliwości wiążą się z ciążą i jakie objawy są niepokojące. Powinna także wiedzieć, że choroby poprzedzające, niezależnie od ciąży, i zakażenia mogą pogorszyć stan jej zdrowia w okresie ciąży i mieć negatywny wpływ na rozwój płodu. Powinna przestrzegać zaleceń dla ciężarnych i regularnie odwiedzać lekarza. Już podczas pierwszej wizyty u lekarza ciężarna jest poinformowana, w jakich okolicznościach musi natychmiast zgłosić się do lekarza, a mianowicie: 1) przy krwawieniach z dróg rodnych nawet niewielkiego stopnia, 2) przy zbyt małym w II trymestrze i zbyt dużym (powyżej 400 g) w III trymestrze przyroście wagi, 3) przy obrzękach rąk, twarzy i nóg, 4) przy zaburzeniach w widzeniu, 5) przy ciągłym bólu głowy, bezsenności, 6) przy utrzymujących się wymiotach, 7) przy bólach w podbrzuszu, 8) przy słabym odczuwaniu ruchów płodu, 9) przy dreszczach i podniesionej ciepłocie ciała, 10) przy obfitej, płynnej wydzielinie z pochwy, 11) jeżeli wydaje się jej, że coś jest nie w porządku. Nie należy czekać na wystąpienie objawów chorobowych, aby iść do lekarza, lecz regularnie konsultować się z nim. Lekarz na podstawie obserwacji ciąży i badań wysokości dna macicy, położenia płodu, słuchania tętna płodu, mierzenia ciśnienia tętniczego krwi, przyrostu wagi zorientuje się, czy rozwój ciąży jest prawidłowy. W ciąży bardzo ważne są badania laboratoryjne, za pomocą których można rozpoznać chorobę współistniejącą (wykrycie zmian w moczu, stwierdzenie niskiego stężenia hemoglobiny itp.). W przypadkach ciąż nieprawidłowych lekarz kieruje na badania specjalne, takie jak: krzywa cukru, próby czynnościowe wątroby, nerek, tarczycy itp. Badania te zazwyczaj przeprowadzane są w dużych miejskich szpitalach wojewódzkich lub klinikach. Niekiedy lekarz może skierować ciężarną na przebadanie na oddział ciąży powikłanej. Jeżeli lekarz nie zaleci częściej, to na wizyty ciężarna udaje się 1 raz w miesiącu, a w ostatnich 2 miesiącach — co 2 tygodnie. Pierwsza wizyta jest najdłuższa, ponieważ lekarz musi przeprowadzić wywiad co do stanu zdrowia ciężarnej i przebytych chorób. Poza tym lekarz pyta o choroby dziedziczne, musi też zanotować wiek ciężarnej, pierwsze krwawienie miesiączkowe, długość cykli miesięcznych. Nieregularność cyklu może przemawiać za skłonnością do chwiejnetśei układu wewnątrzwydzielnicze-go. Lekarz znać musi przebieg poprzednich ciąż. Bardzo ważne jest poinformowanie go o ewentualnych powikłaniach w ciąży oraz o tym, jak rozwijają się dzieci. Po otrzymaniu tych informacji lekarz przystępuje do badania układu krążenia, a więc bada serce, tętno ciężarnej i mierzy ciśnienie krwi, szuka ewentualnych obrzęków na kończynach, stwierdza, czy wątroba nie jest powiększona. Następnie bada układ oddechowy, jeżeli będą wskazania, wówczas zleci wykonanie rtg płuc, bada jamę ustną, zwraca uwagę na braki w uzębieniu i ewentualną obecność ognisk zakażenia. Po zbadaniu jamy brzusznej w pierwszej połowie ciąży przeprowadza badanie gineko-logiczne celem określenia wszelkich zmian i stanu szyjki oraz pochwy, a w drugiej połowie ciąży, przy braku obciążającego wywiadu, przeprowadza badanie położnicze. Mierzy również obwód brzucha i notuje wymiary miednicy. Wyznacza badania pracowniane, k^óre u ciężarnej powinny być wykonane przed każdą wizytą lekarską. Następnie 3 razy w przebiegu ciąży: na początku, w 6 miesiącu i na 3 tygodnie przed rozwiązaniem lekarz bada morfologię krwi celem stwierdzenia, czy nie ma niedokrwistości. Przy niedokrwistości płód jest niedotleniony, a więc może wykazywać zaburzenia w rozwoju. W tym samym czasie należy przeprowadzić badanie rozmazu z pochwy na stopień czystości. Obecność w rozmazie dużej liczby leukocytów potwierdza, że w pochwie jest zakażenie. Przy stwierdzeniu w pochwie obecności leukocytów należy zakładać zapisane przez lekarza czopki z leku anty-septycznego. Jest to postępowanie mające na celu zapobieżenie wniknięciu zakażenia do jamy macicy i do cewki moczowej, a następnie do nerek. W czasie ciąży należy unikać przyjmowania leków. Mimo że łożysko jest skuteczną barierą pomiędzy krążeniem matczynym a płodowym, substancje znajdujące się we krwi matki mogą jednak być przenoszone do płodu. Leki zatem należy przyjmować tylko wtedy, gdy są wyraźne wskazania lekarza. Z przyjmowaniem leków wiązać się mogą poronienia, które występują najczęściej między drugim a trzecim miesiącem ciąży. W początkowym okresie ciąży (do 2 miesiąca) powstają zawiązki poszczególnych narządów: serca, mózgu itd. Jeżeli w tym czasie zadziała na płód czynnik szkodliwy, np. zakażenie, niedobory pokarmu i niedotlenienie, to rozwój poszczególnych narządów u płodu lub całego jaja płodowego ulega zaburzeniom. Oczywiście poronienia mogą być wywoływane różnymi przyczynami działającymi przed ciążą, i to nie tylko z przyczyn matczynych, ale i ojcowskich. Specjalnej uwagi wymaga sprawa zapobiegania wadom wrodzonym. Na ogół przyczyna wad tkwi w dwóch lub więcej czynnikach genetycznych lub w zespole czynników genetycznych i środowiskowych. Na tle zmienionych czynników genetycznych należy rozważyć współdziałanie czynnika środowiskowego. Gdy działają 3 czynniki środowiskowe razem, efekt jest znacznie większy, niż wynikałoby to z poszczególnych dawek. Przy niestabilnym czynniku genetycznym w kształtowaniu wady mogą odgrywać rolę takie stany, jak niepowściągliwe wymioty, doprowadzające do wyniszczenia, niedokrwistość, uczulenia i nieprawidłowa dieta. Największa wrażliwość zarodka na wady istnieje od 16 do 75 dnia, a zmniejsza się, gdy organoge-neza (tworzenie się zawiązków narządów) zostaje dokonana. W okresie późniejszym, płodowym, charakteryzującym się wzrostem i dojrzewaniem funkcjonalnym, czynnik uszkadzający płód może spowodować opóźnienie wzrostu lub wywołać zmiany patologiczne, występujące po urodzeniu. Inne czynniki uszkadzające płód to: 1) czynniki fizyczne (promienie X, hipotermia, niedotlenienie, nadmiar dwutlenku węgla i uraz mechaniczny), 2) zakażenia, 3) hormony (płciowe i nadnerczowe), 4) brak lub nadmiar witamin i nieodpowiednie ich proporcje, 5) antymetabolity, 6) antybiotyki, 7) różne (salicylany, barwniki azotowe, thalidomid).