A A A

Kobieta w rodzinie i w społeczeństwie

Rozdział niniejszy charakterem swym odbiega od całości książki i jest przeznaczony dla czy-telniczek, które interesuje problematyka spo-łeczna związana z rodziną. „Kobieta w rodzinie i społeczeństwie" — to tytuł, który może sugerować ogromną skałę problematyki. Istnieje nieskończenie wiele rozmaitych typów rodzin; osoby wchodzące w skład rodzin posiadają najróżnorodniejsze cechy indywidualne. Na problemy kobiety w rodzinie inaczej patrzy lekarz, inaczej ekonomista, jeszcze inaczej psycholog czy socjolog. Niniejsze opracowanie ujmuje tę problematykę z socjologicznego punktu widzenia. Omówiono takie zagadnienia, które wiążą się z przemianami zachodzącymi w pozycji kobiety w rodzinie w Polsce. Wzięto pod uwagę tylko rodziny żyjące w miastach, tylko rodziny pełne, to znaczy takie, które składają się z obojga rodziców, i tylko rodziny dwupokoleniowe, tzn. takie, które składają się z rodziców i dzieci. Jest to przeważający typ rodzin w miastach: według danych Głównego Urzędu Statystycznego w r. 1967 gospodarstwa domowe składające się z małżonków i ich dzieci stanowiły ponad 75% ogóha gospodarstw domowych w mieście, małżeństwa bezdzietne -v 8,7%, małżeństwa zamieszkujące z dziećmi i innymi osobami — 16%. Jak z tego widać, rodziny wielopokoleniowe, tj. zamieszkujący razem dziadkowie, rodzice i dzieci, stanowią w miastach niewielki odsetek; przeważa tu rodzina „mała", zwana także „małżeńską", w skład której wchodzą rodzice i dzieci. Jest to charakterystyczna cecha rodziny współczesnej w krajach uprzemysłowionych. „Rodzina — pisze socjolog profesor Jan Szczepański — jest zjawiskiem powszechnym. Nie ma ani jednego społeczeństwa, ani jednej formy rozwojowej życia społecznego, w której nie występowałaby rodzina. Istotą rodziny jako grupy społecznej są dwa rodzaje stosunków: między małżonkami i między rodzicami a dziećmi. Wszędzie tam, gdzie mężczyzna i kobieta żyją ze sobą stale, mieszkają pod wspólnym dachem, prowadzą gospodarstwo domowe i wychowują dzieci — mamy do czynienia z rodziną. Rodzina zapewnia nie tylko ciągłość biologiczną społeczeństw, lecz także ciągłość kulturalną, tzn. przekazuje swoim dzieciom język, obyczaje, podstawowe wztory zachowania się, kryteria ocen ludzi i zjawisk." Znaczenie rodziny dla kształtowania zachowania człowieka i jego uspołecznienia jest szczególnie doniosłe, a jej pozycja wśród grup, w których tkwi człowiek, zasadnicza. Dom rodzinny jest pierwszą grupą społeczną, z którą styka się człowiek. Dom rodzinny —■ to start w życie. Pierwsze lata życia, spędzone w domu rodzin-nym, kształtują charakter człowieka i często przesądzają o jego przyszłości. Lat tych człowiek nie zapomina; ciążą one na nim lub uskrzydlają go. Podstawowa grupa społeczna •— rodzina, przechodziła w toku dziejów nieustanne przemiany. Obecnie również podlega przeobrażeniom pod wpływem zasadniczych przemian i przebudowy życia społecznego. W związku z przystosowywaniem się do tych przemian zmienia się struktura rodziny, zmianom ulega organizacja życia rodzinnego. Nie ma jakiegoś kryzysu, degradacji czy upadku rodziny. Nie zanika dążenie do zakładania rodzin. Wręcz przeciwnie. Ale grupa rodzinna przeżywa szereg istotnych trudności, które należy pokonać. Wynikają one z kolizji między dawnym a nowym modelem rodziny w zmieniającym się społeczeństwie, z niedostosowania się członków rodziny do nowych praw i obowiązków, z nie dość silnej opinii publicznej, popierającej nowy styl życia rodzinnego, z nie dostosowanych jeszcze do nowych potrzeb rodziny urządzeń społecznych.